Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Na obrzeżach Radomia znajduje się Muzeum Wsi Radomskiej. Znajduje się tu ponad 60 obiektów architektury ludowej. Samo muzeum położone jest na 32 ha, w jego granicach znajduje się też staw; co więcej, skansen jest też świetnym miejscem na spacery. Najstarszym zabytkiem jest drewniany kościół św. Doroty z Wolanowa z 1749 roku. Są tu też wiatraki, dawne wiejskie chaty i całe wiejskie zagrody. Wiele z nich w każdym calu przypomina prawdziwe wiejskie życia. Chałupy są wyposażone jak dawniej, wokół pasą się kozy, można odpocząć na sianie w stodole, a na piecu suszą się zioła.

Muzeum Wsi Radomskiej

fot. MROT

Skansen usytuowany jest w pięknych okolicznościach przyrody, położony na obrzeżach Radomia, ale dobrze skomunikowany z centrum. Dojedziemy tu wygodnie samochodem, rowerem i komunikacją miejską.

W ostatnich latach Muzeum Wsi Radomskiej mocno się zmieniło, dzięki wykorzystywaniu pieniędzy unijnych.

Powstał kompleks budynków obsługujących turystów: kasa biletowa i amfiteatr. Zbudowany został ośrodek edukacji muzealnej, w którym realizowany jest nowy program edukacyjny, prowadzony przy wykorzystaniu bogatej gamy środków audiowizualnych oraz Internetu

Ekspozycje stałe prezentują wnętrza wiejskich budynków wyposażone w przedmioty używane przez mieszkańców wsi. Wystrój wnętrz i otoczenie zabytkowych budynków zmienia się wraz z rytmem świąt kościelnych, prac polowych oraz pór roku. Oprócz wnętrz stale pokazywane są trzy wystawy: „Ekspozycja uli” w skansenie bartniczo-pszczelarskim, „Jak powstaje skansen” w kurniku z Konar oraz „Historia narzędzi i maszyn rolniczych” w pawilonie ekspozycyjnym. Ekspozycje czasowe organizowane są w spichlerzu dworskim z Wilkowa oraz w zbudowanym przez górali Domu Ludowym z Jedlni-Poświętnego.

fot. MROT

Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu

fot. MROT

Wycieczkę po subregionie płockim zaczynamy od dwóch muzeów. Na pierwszy ogień idzie Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Malowniczo położony skansen na styku rzek Sierpienicy i Skrwy zgromadził ponad 80 obiektów, które składają się na 11 zagród z przełomu XIX i XX wieku. Zagrody z kolei tworzą rekonstrukcję wsi rzędowej, czyli najczęściej występującego w Polsce typu osad rolniczych. W muzeum zobaczymy również zrekonstruowany dworek szlachecki, XVIII-wieczny kościół drewniany ze wsi Drążdżewo czy drewniany wiatrak najstarszego i najpopularniejszego typu spotykanego w Europie. Jest dawna karczma z Sochocina – to jedyny taki zachowany obiekt z północno-zachodniego Mazowsza.

Na terenie muzeum znajduje się odtworzona mazowiecka wieś rzędowa z 10 zagrodami włościańskimi, w których czas jakby się zatrzymał.

Na terenie obejmującym 60,5 ha na styku rzek Sierpienicy i Skrwy zgromadzono ponad 80 obiektów małej i dużej architektury. W skład ekspozycji wchodzą: 11 zagród chłopskich z przełomu XIX i XX wieku; zrekonstruowany dworek szlachecki; XVIII-wieczny kościół drewniany z miejscowości Drążdżewo; drewniany wiatrak reprezentujący najstarszy i najpopularniejszy na terenach Europy typ młynów wiatrowych, koźlak; wystawy stałe w Galerii rzeźby ludowej i Powozowni. Obecnie w muzeum zgromadzonych jest ponad 13 000 eksponatów.

Układ przestrzenny zrekonstruowanej na terenie skansenu wsi rzędowej nawiązuje do najczęściej występującego na ziemiach polskich typu osad rolniczych. Wygląd zagród wiernie odpowiada ich stanowi sprzed translokacji w czasach ich świetności.

fot. MROT

W muzeum znajduje się również kilka samodzielnych zespołów architektonicznych, doskonale uzupełniających odtworzoną wieś rzędową. Są to:

Zespół karczemny z karczmą z Sochocina – jedynym tego typu obiektem zachowanym na obszarze Mazowsza północno-zachodniego, kuźnią z Żuromina i chałupą z Drwał.

Zespół dworski wraz z parkiem krajobrazowym oraz zrekonstruowanym budynkiem dworu z Bojanowa, z pięknymi wnętrzami, przygotowanymi z ogromną dbałością o szczegóły i zgodność historyczną. W skład zespołu dworskiego wchodzi również oryginalna siedemnastowieczna kaplica z miejscowości Dębsk.

Dwór z Uniszek Zawadzkich z parkiem krajobrazowym, w którym podziwiać można wnętrza z epoki popowstaniowej.

Kościół wraz z dzwonnicą. Jest to XVIII-wieczna świątynia przeniesiona z miejscowości Drążdżewo położonej niedaleko Przasnysza.

Otoczone warzywnymi i kwiatowymi ogródkami czy pasiekami chałupy oraz żyjące tu zwierzęta sprawiają wrażenie wsi wciąż tętniącej życiem. Wnętrza budynków przystosowane są do pełnionych przez nie funkcji i zmieniają się wraz ze zrywanymi kartkami kalendarza. Wyposażenie chałup wiejskich oraz wygląd samych zagród wskazuje na zróżnicowanie majątkowe ich właścicieli. Obok mieszkań zamożnych znajdują się chałupy ubogie, wyposażone tylko w najbardziej niezbędne sprzęty. Takie tło okazuje się doskonałe do zaprezentowania codziennych wiejskich zajęć gospodarskich i polowych.

Ponadto w muzeum znajduje się dwór z Uniszek Zawadzkich, który jest pierwszym oryginalnym obiektem reprezentującym budownictwo ziemiańskie odtworzonym na terenie muzeum.

Zagroda Kurpiowska w Kadzidle

fot. MROT

Oddziałem ostrołęckiego muzeum jest Zagroda Kurpiowska w Kadzidle. Położona tuż przy popularniej trasie na Mazury – krajowej drodze nr 53 - jest doskonałym miejscem na przystanek. Zagroda to zespół budynków harmonijnie ułożonych.

Piszący gwarą kurpiowską Leszek Czyż zachęca: „Jek chto dziś przyjadzie z daleco na te nase Kurpsie, to sie cale ucieseć nie moze teni naseni ślicneni borani, tem śwezem pozietrzem i teni gościnneni ludziani, co tu od ziekow siedzo”. A jeśli ktoś nie rozumie tego zdania, tym bardziej polecamy wizytę w Kadzidle.

Kurpie, mieszkańcy Puszczy Zielonej, byli mistrzami drewnianej ciesiołki. Symbolem kurpiowskiej tradycji jest wieś Kadzidło, gdzie mieszkańcy do dzisiaj śpiewają i tańczą oryginalne melodie, przejęte przed 50 laty do programu Mazowsza. W Kadzidle, zawdzięczającym nazwę bursztynowi wydobywanemu w tym regionie i wykorzystywanemu w kościele do okadzania, można obejrzeć tradycyjną zagrodę kurpiowską – chałupę, stodołę z wozownią, studnię z żurawiem, oborę oraz spichlerz, wyposażone w oryginalne dawne meble, sprzęty i narzędzia gospodarskie. W otoczeniu mamy tez kuźnię, drewutnie, kapliczkę św. Jana Nepomucena, zrekonstruowany maneż i inne, mniejsze zabytki, jak choćby ule kłodowe.

Chata ma pięknie zdobione szczyty z charakterystycznymi śparogami (skrzyżowane wiatrownice w kształcie rogów) i okna z drewnianymi ażurowymi nadokiennikami. Jest to budynek szerokofrontowy, z wejściem od strony podwórza i tradycyjną sienią z glinianym klepiskiem. W dużej izbie z piecem do wypieku chleba uwagę przykuwają liczne dekoracje – w oknach firanki wycinane z papieru, na ścianach kolorowe kurpiowskie wycinanki – leluje, gwiazdy i ptaki.

Skansen Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim

Fot. Piotr Augustyniak / Agencja Gazeta

To najmłodsza tego typu placówka na Mazowszu. W 2013 roku Muzeum Mazowieckie w Płocku dokonało zakupu działki położonej we wsi Wiączemin Polski o powierzchni 2,27 ha, zabudowanej budynkami nieczynnego kościoła ewangelicko-augsburskiego wybudowanego w 1935 roku i szkoły podstawowej. Na działce znajdował się również cmentarz. W 2015 roku kościół został zmodernizowany muzeum pozyskiwało kolejne obiekty.

Obecnie na terenie skansenu można zobaczyć wyremontowany dawny kościół ewangelicko–augsburski, pobliski odnowiony cmentarz, a także typowe dla osadnictwa olęderskiego zabudowania gospodarskie wraz z wyposażeniem: jednobudynkowy tzw. langhoff, łączący część mieszkalną ze stodołą i oborą, który został przeniesiony z miejscowości Kępa Karolińska, oraz pochodzący z miejscowości Białobrzegi zespół obiektów składający się z budynku mieszkalnego, stodoły oraz budynku powidlarni, służącej także jako suszarnia owoców. Wyremontowany został także istniejący budynek szkoły.

Fot. Piotr Hejke / Agencja Gazeta

We wnętrzach budynków powstały stałe ekspozycje prezentujące tradycyjne ich wyposażenie, oczywiście olęderskie, zarówno w części mieszkalnej, jak choćby sypialnia, jak i w części gospodarczej, gdzie znalazł się sprzęt rolniczy. Wszystkie pamiątki po olędrach zostały pozyskane od mieszkańców dawnych olęderskich osad w trakcie badań terenowych. Oficjalnie Skansen Osadnictwa Nadwiślańskiego został otwarty w 2018 roku.

Skanseny w czasie pandemii

Skansen to doskonałe miejsce na spacer z dala od tłumów ludzi, dlatego w czasie epidemii koronawirusa tym bardziej warto do nich zaglądać. Musimy jednak pamiętać o zachowaniu zasad dystansu społecznego. W muzeach wprowadzono też ograniczenia.

W Muzeum Wsi Radomskiej nieczynne są wystawy stałe i czasowe, a także plac zabaw na terenie skansenu. Zwiedzający muszą zachować między sobą dwumetrową odległość, zasłaniać też usta i nos. Obowiązują limity wejść, ale ze względu na duży obszar, jaki zajmuje Muzeum Wsi Radomskiej, wynosi on 500 osób dziennie. Z racji, że nieczynne są wystawy, cena biletu do radomskiego skansenu jest niższa – nowy bilet spacerowy kosztuje 8 zł.

W Muzeum Wsi Mazowieckiej wystawy są czynne z dwoma wyjątkami: nie działa galeria rzeźby, nie wejdziemy też do chałupy z Drwał. Podobnie jak w Radomiu trzeba założyć maseczkę i zachować dystans.

Skanseny na Mazowszu

Muzeum Wsi Radomskiej

ul. Szydłowiecka 30, Radom

Godziny otwarcia: poniedziałek–piątek 9–17, sobota–niedziela 10–18

Cena biletu – 8 zł

Muzeum Wsi Mazowieckiej

ul. Narutowicza 64, Sierpc

Godziny otwarcia: wtorek–niedziela 10–18

Cena biletu – normalny 18 zł, ulgowy 14 zł

Skansen Osadnictwa Nadwiślańskiego

Wiączemin Polski 25

Godziny otwarcia: wtorek–niedziela 10–17

Wstęp wolny

Zagroda Kurpiowska w Kadzidle

ul. Trasa Mazurska 1b, Kadzidło

Godziny otwarcia: codziennie 10–17

Ceny biletów – normalny 8 zł, ulgowy 5 zł; w niedziele wstęp wolny

***

Partnerem cyklu Mazowsze znane i nieznane jest Samorząd Województwa Mazowieckiego

Mazowsze. Serce PolskiMazowsze. Serce Polski mazovia.pl

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.