Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Mazowiecki Park Krajobrazowy zaczyna się jeszcze w granicach Warszawy, a jest też przecież Puszcza Kampinoska. Z Radomia na skraj Puszczy Kozienickiej jest tylko kilkanaście kilometrów. Rzut beretem od Płocka jest Las Brwileński, a po drugiej stronie Wisły – Gostynińsko-Włocławki Park Krajobrazowy. Wypad rowerowy to doskonały pomysł na to, żeby poobcować z dziką przyrodą.

Puszcza Kozienicka

Fot. Marta Dudzińska/ Agencja Gazeta

Puszcza Kozienicka jest największym kompleksem leśnym w południowej części województwa mazowieckiego. Jej powierzchnia to prawie 30 tys. ha. W przeszłości była tradycyjnym miejscem polowań królów polskich. Równinny krajobraz polodowcowy urozmaicają malownicze pradoliny rzek Radomki i Zagożdżonki oraz wzniesienia wydmowe. Bogactwo krajobrazu podkreśla różnorodność zbiorowisk leśnych. Sosna miesza się często z dębami szypułkowymi i bezszypułkowymi. Na granicach swoich zasięgów rosną tu buk i jodła, niespotykane w innych częściach Mazowsza. Podmokłe obniżenia terenu porasta olcha. Podobnie jak w minionych wiekach, tak i dzisiaj puszcza daje schronienie wielu gatunkom zwierząt. Na małych rzeczkach bobry wznoszą swoje tamy, a między drzewami fruwa 16 gatunków nietoperzy. W obrębie puszczy odnotowano występowanie 200 gatunków ptaków. Do najrzadszych należy bocian czarny. Mokradła na południowym krańcu Puszczy Kozienickiej zamieszkuje rzadki w Polsce żółw błotny.

fot. MROT

Dla ochrony bogactwa przyrodniczego puszczy w 1983 r. utworzono Kozienicki Park Krajobrazowy. Ma on ponad 26 tys. ha. Na jego terenie znajduje się kilkanaście rezerwatów. Od 1994 r. teren Puszczy Kozienickiej jest Leśnym Kompleksem Promocyjnym. Na terenie kraju istnieje tylko kilkanaście takich obszarów, utworzonych w celu doskonalenia gospodarki leśnej na zasadach ekologicznych. Widocznym efektem działalności leśników i ochroniarzy jest wyjątkowo dobre zagospodarowanie turystyczne puszczy. Od 2010 r. park wchodzi w skład Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych.

Fot. Magdalena Ciepielak

Polowania w Puszczy Kozienickiej miał sobie szczególnie upodobać Władysław Jagiełło. Pijał wodę ze źródełka, które znajdziemy w dzisiejszym rezerwacie Królewskie Źródła. To najpopularniejsze miejskie w puszczy, dzięki przygotowanej przez leśników infrastrukturze można tu nie tylko napić się wody ze źródełka, ale też rozpalić grilla czy ognisko.

Do Puszczy Kozienickiej rowerem możemy wyjechać już z Radomia, na jej skraj to ledwie kilkanaście kilometrów. Rowerem jeździ się tu wygodnie, jest sporo oznakowanych szlaków rowerowych, a poza wąskimi leśnymi ścieżkami są tu szerokie szutrowe drogi pożarowe – spokojnie na rowerowy wypad po puszczy mogą się wybrać miłośnicy jazdy w terenie, jak również rodziny z dziećmi.

Kampinoski Park Narodowy

Do Kampinoskiego Parku Narodowego z Warszawy jest bardzo blisko. Park graniczy ze stolicą. Nieczęsto można spotkać rezerwat dziewiczej przyrody tuż przy granicy dużej metropolii, tym bardziej że KPN jest rezerwatem biosfery UNESCO. Dawna puszcza mazowiecka była karczowana pod uprawę ziemi i budowę osad od XVII w. Od lat 70. XX w. ta sytuacja uległa zmianie. Nie tylko zaprzestano karczowania, lecz także ziemia jest wykupywana przez Kampinoski Park Narodowy i stopniowo zalesiana. Najbardziej charakterystyczne miejsca KPN to wydmy w pradolinie Wisły i obszary bagienne. Wydmy są uważane za najlepiej zachowane w Europie. W puszczy rosną lasy olszowe i łęgowe, porastające tereny bagienne, są bory sosnowe, jest też kilka gatunków dębów.

Tereny parku to też bogata historia walk powstańczych z czasów insurekcji kościuszkowskiej, powstania styczniowego, kampanii wrześniowej i powstania warszawskiego. Są tu mogiły powstańców i partyzantów i oczywiście cmentarz w Palmirach, gdzie spoczywają Polacy rozstrzelani przez hitlerowców w czasie II wojny światowej.

Dziś Kampinoski Park Narodowy to miejsce chętnie odwiedzane nie tylko przez mieszkańców Warszawy. Dopuszczone są tu turystyka konna i turystyka rowerowa, jest 360 km szlaków pieszych i blisko 150 km szlaków rowerowych. Wiodą przez ukwiecone łąki, najstarsze lasy, wydmy oraz wzdłuż tajemniczych bagien. Podążając szlakami, odwiedzimy sienkiewiczowski Lipków, średniowieczne grodzisko w Zamczysku, skansen budownictwa puszczańskiego w Granicy. Wycieczkę najlepiej rozpocząć w Izabelinie przy Centrum Edukacji Kampinoskiego Parku Narodowego.

Ciekawym wyzwaniem dla miłośników jazdy na dwóch kółkach jest Kampinoski Szlak Rowerowy. Trasa została poprowadzona wzdłuż granic puszczy, gdzie istniały wcześniej szlaki piesze, i wiedzie drogami leśnymi, polnymi oraz wiejskimi. Nie należy zapuszczać się w puszczę zbyt głęboko z kilku powodów – ochrona przyrody i zbyt trudne dla rowerzystów warunki to najważniejsze z nich.

Szlak główny, oznaczony kolorem zielonym, liczy dokładnie 144,5 km. Zaczyna się w Wólce Węglowej i wiedzie przez Lipków, Zaborów, Leszno (Julinek!), Granicę (ośrodek dydaktyczny Kampinoskiego Parku Narodowego), Żelazową Wolę (Dom Urodzenia Fryderyka Chopina), Brochów (zabytkowy kościół obronny, w którym Fryderyk Chopin został ochrzczony), Tułowice (piękny dwór szlachecki z XIX w.), Nowiny, Piaski Królewskie, Leoncin (to tutaj urodził się laureat Literackiej Nagrody Nobla Isaac Bashevis Singer), Cybulice Duże, Małocice, Palmiry (w pobliżu znajduje się Muzeum-Miejsce Pamięci Palmiry), Łomianki, Dąbrowę Zachodnią i Leśną do Wólki Węglowej.

Trasa jest więc urozmaicona nie tylko pod względem podłoża, a odwiedzenie wszystkich atrakcji może zająć nawet kilka dni. Tylko w parku i muzeum w Żelazowej Woli można spędzić w sezonie letnim kilka godzin, a Park Rozrywki Julinek, gdy podróżuje się z dziećmi, to okazja do zatrzymania się na cały dzień, a nawet trzy, jeśli zdecydujemy się na założenie bazy wypadowej w dawnej bazie cyrkowej, oferującej noclegi i wyżywienie.

Poza głównym szlakiem rowerowym istnieją trzy szlaki łącznikowe, dzięki którym możemy dostać się na szlak z miejscowości położonych w okolicach Puszczy Kampinoskiej lub ze szlaku do tych miejsc bądź skrócić sobie trasę. Łącznik Bemowski między Bemowem a Izabelinem jest oznakowany kolorem żółtym. Łącznikiem Palmirskim przejedziemy z parkingu w Palmirach do Mariewa, a Łącznikiem Szymanowskim – z Grabnika do stacji PKP Szymanów.

Szlak jest przejezdny przez cały rok. Poza sezonem letnim utrudnienia takie jak luźny piasek, kałuże czy śnieg są ciekawym wyzwaniem dla miłośników jazdy crossowej.

Mazowiecki Park Krajobrazowy

Administracyjnie Mazowiecki Park Krajobrazowy obejmuje południowo-wschodnią część Warszawy (Wawer, Wesoła), Józefów, Otwock, Karczew oraz gminy: Wiązowna, Celestynów, Osieck, Sobienie-Jeziory, Kołbiel, Pilawa. Wraz z Kampinoskim Parkiem Narodowym i Chojnowskim Parkiem Krajobrazowym tworzy system Zielonego Pierścienia Warszawy. Krótko mówiąc, żeby spędzić czas aktywnie na rowerze pośród dzikiej przyrody, nie trzeba nawet wyjeżdżać z Warszawy.

Mazowiecki Park Krajobrazowy jest to park o charakterze leśnym z przewagą lasów sosnowych. Bardzo ciekawe, choć rzadsze, są w parku bory bagienne, które porastają torfowiskowe obniżenia pomiędzy wydmami. W lesie są wyznaczone trasy piesze, dla narciarzy biegowych i kilkanaście szlaków rowerowych. Na jednej wyprawie do Mazowieckiego Parku Krajobrazowego się więc nie skończy.

Trasy mają od 10 do niespełna 30 km długości. Do samego parku mieszkańcy Warszawy mogą pojechać rowerami, ale las rozciąga się wzdłuż linii otwockiej, więc trudno o lepszy dojazd pociągiem – wystarczy wysiąść na dowolnym przystanku od stacji Warszawa Wawer. Pamiętajmy, że przewóz rowerów pociągami Kolei Mazowieckich jest bezpłatny.

W Mazowieckim Parku Krajobrazowym możemy pojechać np. ścieżką „Przez lasy celestynowsko-otwockie”, nie tylko prowadzącą przez bory, ale też pokazującą cenne zabytki z okresu międzywojennego i II wojny światowej.

29-kilometrowa trasa „Szlakiem rezerwatów przyrody południowej części Mazowieckiego Parku Krajobrazowego” prowadzi z kolei przez sześć rezerwatów przyrody. Możemy pojechać szlakiem torfowisk, wsi mazowieckich.

Warto zwrócić uwagę na rezerwaty w Mazowieckim Parku Krajobrazowym. Jeszcze w granicach Warszawy jest Rezerwat im. Króla Jana III Sobieskiego. Jest ostoją zwierząt rzadko spotykanych w okolicach Warszawy, np. borsuka i kuny leśnej, oraz ptaków: dzięcioła czarnego, dzięcioła średniego, myszołowa i gołębiarza. Rezerwat Świder obejmuje ochroną doliny rzek Świdra i Mieni, które z licznymi zakolami i przełomami zachowują swój naturalny charakter i wyróżniają się wyjątkowymi walorami krajobrazowymi. Nad wodą można zobaczyć zimorodki i jaskółki brzegówki, które w rezerwacie znalazły odpowiednie miejsce do zakładania gniazd.

Czarci Dół to rezerwat, gdzie na niewielkich powierzchniach zachował się bór bagienny z charakterystycznymi karłowatymi parasolowatymi sosnami. Małe jeziorka są pozostałością po dawnej eksploatacji torfu. Roślinność jest tu typowa dla torfowisk, a niedostępne dla człowieka tereny są ostoją m.in. łosia, płazów i gadów.

Rowerem nad Zegrze

Fot. Jacek Marczewski / Agencja Gazeta

Doskonałym pomysłem jest wypad rowerami nad Zalew Zegrzyński. Z Warszawy nie jest daleko, a oznakowanych szlaków rowerowych prowadzących nad Zegrze jest tyle, że bez kłopotu dojadą tam także mieszkańcy okolicznych miast, położonych zwłaszcza na północ i na wschód od Warszawy. Tutaj najlepiej skorzystać z oznakowanych szlaków rowerowych. Najkrótszy, czerwony, zaczyna się przy stacji PKP Warszawa Żerań i prowadzi do Nieporętu. To zaledwie 15 km drogi. Blisko 40 km przejedziemy, jadąc czarnym szlakiem rowerowym od stacji Warszawa Choszczówka, a po przekroczeniu Narwi, skręcając na szlak żółty do Serocka.

Od pl. Na Rozdrożu w Warszawie do Radzymina prowadzi czerwony szlak Bitew Warszawskich. Ma 50 km długości, a z Radzymina nad Zegrze mamy już wiele możliwości dojazdu.

Bolimowski Park Krajobrazowy

Leży w obrębie nizin środkowopolskich, na granicy dwóch rozległych regionów – Niziny Środkowomazowieckiej i Wzniesień Południowo-Mazowieckich. Obszar parku rozciąga się na krawędzi trzech mezoregionów: Równiny Łowicko-Błońskiej, Wysoczyzny Rawskiej i Wzniesień Łódzkich.

Pod względem administracyjnym park jest zlokalizowany na terenie dwóch województw: łódzkiego i mazowieckiego (powiat żyrardowski).

Na terenie parku znajduje się pięć rezerwatów oraz zespół przyrodniczo-krajobrazowy Nieborów. Poza tym aleje zabytkowe, drzewa – pomniki przyrody, bobry w dolinie Rawki i inne atrakcje. Osoby zainteresowane nie tylko walorami przyrodniczymi znajdą tu również zabytki w postaci pałaców, dworków, przydrożnych krzyży czy starych chałup.

Jeszcze na terenie Mazowsza znajduje się m.in. rezerwat Puszcza Mariańska. Zajmuje powierzchnię 120 ha. Rezerwat to świetlisty grąd z domieszką sosny, o runie bogatym w wiele gatunków roślin, takich jak zawilce, widłaki, przylaszczki. Szczególnie warto zajechać na Rawkę. To rzeka, po której częściowo przebiega granica województw mazowieckiego i łódzkiego. Jej dolina to rezerwat przyrody. Rawka to już ostatnia rzeka Polski środkowej, która prawie w pełni zachowała swój naturalny charakter. W jej czystych wodach żyje ok. 25 gatunków ryb, m.in. płoć, kleń, szczupak, miętus, ukleja, leszcz, brzana, a także głowacz białopłetwy czy strzebla potokowa, które są bardzo rzadkimi i chronionymi gatunkami spotykanymi raczej w czystych górskich potokach niż w nizinnych rzekach.

Dolinę rzeki, która stanowi najprawdziwszy kręgosłup Bolimowskiego Parku Krajobrazowego, charakteryzują bardzo wyraźne, często urwiste zbocza. Wypełniona jest starorzeczami, oczkami wodnymi, rozległymi, bogatymi łąkami i pastwiskami, gęstymi zaroślami, zapustami, trzcinowiskami i bagnistymi olsami i stanowi doskonały korytarz ekologiczny, w którym można spotkać niemal wszystkich przedstawicieli fauny i flory bolimowskiego parku.

Brudzeński Park Krajobrazowy

fot. MROT

Położony niedaleko Płocka, jest nazywany mazowiecką Szwajcarią. To raj dla kajakarzy, jak również dla miłośników wycieczek rowerowych, szczególnie tych zainteresowanych malowniczymi krajobrazami oraz ciekawostkami przyrodniczymi. Na terenie parku jest kilka ścieżek edukacyjnych i krajobrazowych, można je pokonać także z rowerami. Szlak krajobrazowo-historyczny ma 50 km i jadąc nim, będziemy mogli podziwiać nie tylko piękną przyrodę, ale też okoliczne zabytki. A w okolicy do zobaczenia jest kilka zespołów pałacowo-dworskich: w Srebrnej, Sikorzu, Karwosiekach-Cholewicach czy Brudzeniu Dużym. Czerwonym szlakiem im. Bolesława Krzywoustego wyruszymy już z Płocka, szlak zaczyna się przy budynku odwachu. Prowadzi generalnie w kierunku północno-zachodnim, wychodząc poza granicę administracyjną Płocka, mija w bezpośredniej bliskości „oz maszewski” i dochodzi do lasu. Jest to już otulina, a wkrótce także granica terenu Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego. Następnie na bardzo długim odcinku szlak prowadzi poprzez drzewostany leśne kompleksu leśnictwa Brwilno. W rezerwacie Brwilno ochronie podlega przede wszystkim fragment pradoliny Wisły o niezwykle urozmaiconej w skali regionu rzeźbie terenu. Jest to porozcinana krawędź wysoczyzny polodowcowej opadająca stromym zboczem ku Wiśle.

Cały park jest krajobrazowo uroczy i przyrodniczo wyjątkowo wartościowy. Jego perłami można nazwać trzy rezerwaty przyrody. Największy to rezerwat krajobrazowy Sikórz, rezerwat leśny Brwilno oraz Brudzeńskie Jary. W rezerwatach jest kilkadziesiąt drzew pomników, są tam też dobrze oznaczone ścieżki przyrodnicze.

***

Partnerem cyklu Mazowsze znane i nieznane jest Samorząd Województwa Mazowieckiego

Mazowsze. Serce PolskiMazowsze. Serce Polski mazovia.pl

Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu

Wypróbuj prenumeratę cyfrową Wyborczej

Nieograniczony dostęp do serwisów informacyjnych, biznesowych,
lokalnych i wszystkich magazynów Wyborczej.